Đổi lịch âm dương
Quy đổi ngày dương lịch sang âm lịch và ngược lại, kèm can chi và thông tin tháng nhuận theo múi giờ Việt Nam.
Cách tính
Âm lịch Việt Nam là lịch âm dương: tháng đi theo Mặt Trăng, năm đi theo Mặt Trời. Mỗi tháng bắt đầu đúng vào ngày chứa thời điểm trăng mới (sóc), nên tháng có 29 hoặc 30 ngày tuỳ chu kỳ thực tế chứ không theo quy tắc cố định.
Vì 12 tháng âm chỉ dài khoảng 354 ngày, ngắn hơn năm dương lịch 11 ngày, nếu không điều chỉnh thì sau vài năm Tết sẽ rơi vào mùa hè. Cách sửa là chèn tháng nhuận: khoảng 2–3 năm một lần, một năm có 13 tháng âm, trong đó một tháng bị lặp lại.
Tháng nào được nhuận thì do vị trí Mặt Trời quyết định, không do quy ước. Người ta xét 12 mốc trung khí trong năm; tháng âm nào không chứa trung khí nào thì thành tháng nhuận và mang số của tháng liền trước. Vì thế mới có "tháng 5 nhuận" chứ không có tháng 13.
Điểm khiến âm lịch Việt Nam khác âm lịch Trung Quốc chính là múi giờ. Mọi phép tính vị trí Mặt Trăng và Mặt Trời ở đây quy về UTC+7, trong khi lịch Trung Quốc dùng UTC+8. Khi thời điểm trăng mới rơi vào khoảng một giờ giữa hai múi, hai lịch lệch nhau trọn một ngày — và vì tháng bắt đầu lệch nên cả tháng sau đó cũng lệch.
Can chi là một chu kỳ riêng, chạy song song và không phụ thuộc tháng nhuận. Mười thiên can ghép với mười hai địa chi cho 60 tổ hợp, lặp lại mỗi 60 đơn vị. Can chi ngày đếm liên tục theo số ngày Julius nên không bao giờ đứt quãng; can chi năm tính theo năm âm lịch, nên một người sinh tháng 1 dương lịch thường mang can chi của năm trước.
Thuật toán ở đây theo cách tính của Hồ Ngọc Đức — bản được dùng phổ biến nhất cho lịch vạn niên Việt Nam — dựa trên vị trí thiên văn thực chứ không tra bảng, nên hoạt động với mọi năm chứ không giới hạn trong một khoảng đã lập sẵn.
Công thức
ngày dương → số ngày Julius → tìm ngày sóc gần nhất → xác định tháng âm và tháng nhuận qua trung khí (mọi mốc tính ở UTC+7)
Can chi ngày = (số ngày Julius + 9) mod 10 cho thiên can và (số ngày Julius + 1) mod 12 cho địa chi. Can chi năm tính từ năm âm lịch, không phải năm dương lịch.
Ví dụ
Ngày 17/02/2026 dương lịch:
- Âm lịch
- Mùng 1 tháng 1 năm 2026
- Can chi năm
- Bính Ngọ
- Can chi ngày
- Nhâm Tuất
- Ý nghĩa
- Mùng 1 Tết Nguyên đán
Mùng 1 tháng Giêng là ngày chứa thời điểm trăng mới đầu tiên sau tiết Lập xuân, tính theo giờ Việt Nam. Đây cũng là ngày Tết di chuyển trong khoảng 21/1 đến 20/2 dương lịch mỗi năm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao âm lịch Việt Nam đôi khi lệch âm lịch Trung Quốc?
Vì hai lịch dùng hai múi giờ khác nhau: Việt Nam UTC+7, Trung Quốc UTC+8. Khi thời điểm trăng mới rơi vào khoảng một giờ giữa hai múi, ngày mùng 1 lệch nhau một ngày, kéo theo cả tháng lệch. Điều này đã từng khiến Tết hai nước rơi vào hai ngày khác nhau.
Tháng nhuận âm lịch là gì?
Là một tháng được lặp lại để bù chênh lệch 11 ngày mỗi năm giữa 12 tháng âm và năm dương lịch. Khoảng 2–3 năm có một tháng nhuận, mang số của tháng liền trước — ví dụ tháng 5 nhuận đứng ngay sau tháng 5.
Vì sao tháng âm lúc 29 lúc 30 ngày?
Vì chu kỳ trăng thực tế dài khoảng 29,53 ngày, không tròn. Tháng bắt đầu từ ngày chứa thời điểm trăng mới, nên độ dài tháng do chính chu kỳ đó quyết định chứ không theo quy tắc chẵn lẻ.
Sinh nhật âm lịch của tôi rơi vào ngày dương nào?
Chọn chiều "âm lịch sang dương lịch", nhập ngày tháng âm và năm cần tra. Vì hai lịch trôi khác nhau, cùng một ngày âm sẽ rơi vào ngày dương khác nhau mỗi năm, chênh nhau trong khoảng một tháng.
Người sinh tháng 1 hoặc tháng 2 dương lịch cầm tinh con gì?
Tính theo năm âm lịch chứ không theo năm dương lịch. Người sinh ngày 10/02/2026 vẫn thuộc năm Ất Tỵ, vì Tết Bính Ngọ tới ngày 17/02/2026 mới bắt đầu. Đây là nhầm lẫn phổ biến nhất khi tra con giáp.
Can chi ngày dùng để làm gì?
Nó là cơ sở của phần lớn cách chọn ngày trong văn hoá Việt: ngày hoàng đạo, giờ tốt, tuổi xung khắc đều xét theo địa chi của ngày. Chu kỳ 60 ngày này chạy liên tục và không bị tháng nhuận làm gián đoạn.
Tra được năm nào xa nhất?
Thuật toán tính từ vị trí thiên văn nên về nguyên tắc áp dụng cho mọi năm. Tuy nhiên với các thế kỷ rất xa, sai số của mô hình vị trí Mặt Trời và Mặt Trăng tăng dần, và lịch sử cũng có những lần đổi múi giờ quy chiếu, nên kết quả cho các mốc trước thế kỷ 20 nên được đối chiếu thêm.