Tính phần trăm
Năm dạng bài phần trăm hay gặp nhất, mỗi dạng kèm phép tính để bạn tự kiểm tra.
Cách tính
Phần trăm chỉ là một cách viết phân số với mẫu số 100. Phần khó không nằm ở phép tính mà ở chỗ chọn đúng một trong năm câu hỏi: "20% của 250.000" và "250.000 là 20% của bao nhiêu" là hai bài khác nhau, cho hai đáp số cách nhau rất xa.
Chỗ sai nhiều nhất là bài tính ngược ở cửa hàng. Một chiếc áo giảm 20% còn 240.000 đồng thì giá gốc là 240.000 ÷ 0,8 = 300.000 đồng, chứ không phải 240.000 × 1,2 = 288.000. Nhân thêm 20% là cộng 20% của *giá đã giảm*, trong khi 20% ban đầu được tính trên *giá gốc* — hai mốc khác nhau.
Chỗ sai thứ hai là mẫu số khi tính mức thay đổi. Mẫu số luôn là giá trị ban đầu. Một giá đi từ 100 lên 150 là tăng 50%; đi ngược từ 150 về 100 là giảm 33,3%, không phải giảm 50%. Hai con số không đối xứng vì chúng chia cho hai mốc khác nhau.
Trang này hiển thị nguyên phép tính bên dưới đáp số để bạn kiểm tra lại bằng tay, thay vì phải tin vào một con số hiện ra không rõ từ đâu.
Công thức
P% của X = X × P ÷ 100 • X là bao nhiêu % của Y = X ÷ Y × 100 • Giá gốc = giá sau × 100 ÷ P
Cả ba đều là cùng một quan hệ ba số, chỉ khác nhau ở chỗ số nào chưa biết. Nhìn ra điều đó là cách nhanh nhất để không chọn nhầm công thức.
Ví dụ
Một chiếc áo giảm 20%, còn 240.000 đồng:
- Giá sau giảm bằng bao nhiêu % giá gốc
- 100% − 20% = 80%
- Giá gốc
- 240.000 × 100 ÷ 80 = 300.000
- Số tiền đã giảm
- 300.000 − 240.000 = 60.000
- Cách làm sai thường gặp
- 240.000 × 1,2 = 288.000
Cách sai lệch 12.000 đồng trên một món hàng nhỏ. Trên một hợp đồng hay một khoản vay, cùng lỗi đó lệch hàng triệu.
Câu hỏi thường gặp
Tính giá gốc trước khi giảm giá thế nào?
Lấy giá sau giảm chia cho (100 − mức giảm) rồi nhân 100. Giảm 20% còn 240.000 thì giá gốc là 240.000 ÷ 80 × 100 = 300.000 đồng.
Vì sao tăng 50% rồi giảm 50% lại không về giá cũ?
Vì hai lần tính dựa trên hai mốc khác nhau. 100 tăng 50% thành 150; 150 giảm 50% chỉ còn 75. Muốn về đúng 100 thì phải giảm 33,3%.
Giảm 10% rồi giảm tiếp 10% có bằng giảm 20% không?
Không. Hai lần giảm 10% liên tiếp cho tổng mức giảm 19%, vì lần thứ hai tính trên giá đã giảm. 100 → 90 → 81, chứ không phải 80.
Điểm phần trăm khác phần trăm thế nào?
Lãi suất đi từ 5% lên 7% là tăng 2 điểm phần trăm, nhưng là tăng 40%. Báo chí hay dùng lẫn hai cách nói này, và chúng cho hai ấn tượng rất khác nhau về cùng một thay đổi.
Tính phần trăm của một phần trăm thế nào?
Nhân hai tỷ lệ với nhau: 20% của 50% là 0,2 × 0,5 = 0,1, tức 10%. Đây là cách tính hoa hồng nhiều tầng hoặc chiết khấu chồng.
Trang này làm tròn thế nào?
Kết quả giữ tới 12 chữ số có nghĩa để loại nhiễu số thực, rồi hiển thị tối đa 4 chữ số thập phân. Phép tính hiển thị bên dưới là phép tính thật, không phải phép tính đã làm tròn.